Published: Μάρτιος 2026

Keywords:
Pietro Barbetta, Giulio Macacaro, Arthur Kleinman, Τεστ Θεματικής Αντίληψης (ΤΑΤ), Μοναδικότητα, Ψευδαισθήσεις, Gilles Deleuze, Γλώσσα, Εξουσία στην Κλινική Πρακτική, Ατομικός, Διατομικός, Πολλαπλός Εαυτός, Eduardo Viveiros de Castro, Graham Harman, Οντολογική Ανθρωπολογία, Εξατομίκευση, Carl Gustav Jung, Σχεσιακή Μοναδικότητα, Δια-πολιτισμικές Προοπτικές, Οικουμενικότητα, Γραμμική Αφήγηση, Σχεσιακή Αφήγηση, Μυθιστόρημα, Sigmund Freud, Τέχνη, Ποίηση, Φαινομενολογία, Οντολογία προσανατολισμένη στο Αντικείμενο, Λεξικογραφία, Διάγνωση, Σχέσεις Εξουσίας, Πολιτισμός, Συστημική Θεραπεία, Σχεσιακή Προσέγγιση, Παραλήρημα, Δημιουργικότητα, Φιλοσοφία, Σύγχρονη Φυσική, Οντολογία, Αρχή της Μη Αντίφασης, Πολλαπλές οπτικές, Μεταβολή, Γίγνεσθαι, Αντικείμενα, Αποσυρμένη Πραγματικότητα, Παρανοϊκά Παραληρήματα, Κοινωνικό Πλαίσιο, Υποκειμενικότητα, Υγιεινοποίηση, Κανονικοποίηση, Εκπαίδευση, ΔΕΠΥ, Δυσλεξία, Κριτική της ψυχολογίας, Έλεγχος.

Pietro Barbetta

Τέως διευθυντής του Κέντρου Οικογενειακής Θεραπείας του Μιλάνου, σημερινός διευθυντής της Διεθνούς Σχολής Συστημικής Θεραπείας σε Διαπολιτισμικά Πλαίσια (ISST).

Έχει δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, το Locura y Creacion (2016, Gedisa), με την U. Telfener, Complessità e psicoterapia (2019, Raffaello Cortina), και με τις M. E. Cavagnis, I. B. Krause και U. Telfener, Ethical and Aesthetic Exploration of Systemic Practices (2022, Routledge).

pietro.barbetta@unibg.it

Βιβλιοπαρουσίαση

Ο Pietro Barbetta για τη Lexicografia

Ο γνωστός στοχαστής, θεραπευτής και συγγραφέας Pietro Barbetta συνομιλεί με τον Μετάλογο (Φ. Τριανταφύλλου & Μ.-Σ. Βούλγαρη) για το νέο του βιβλίο Lexicografia (Λεξικογραφία – Το Λεξικό της Διάγνωσης).

Το βιβλίο δεν παρουσιάζεται ως εγχειρίδιο για τη διατύπωση διαγνώσεων, “αλλά ως ένα έργο που απευθύνεται σε ανθρώπους που θέλουν να προστατευτούν από τις διαγνώσεις”.

Η διάγνωση προσεγγίζεται ως μια γλωσσική πρακτική, εμποτισμένη από την κουλτούρα, και όχι ως ένας ουδέτερος περιγραφικός όρος, με το νόημά της να διαμορφώνεται κάθε φορά από το εκάστοτε πλαίσιο και τις σχέσεις εξουσίας που το διαπερνούν.

Με τον ζωντανό, “ριζωματικό” τρόπο ομιλίας του - που αντηχεί τη σκέψη των Gilles Deleuze και Félix Guattari - ο Barbetta επεκτείνει τον στοχασμό του σε πολλαπλά πεδία, όπως η κουλτούρα, η φιλοσοφία, η σύγχρονη φυσική και η τέχνη. Παράλληλα, παραθέτει παραδείγματα από τον δικό του τρόπο θεραπευτικής συνομιλίας με ανθρώπους που βιώνουν παραληρητικές εμπειρίες, τις οποίες δεν αντιμετωπίζει μόνο ως παθολογία, αλλά και ως δυνητικές πηγές δημιουργικής έκφρασης.

Επαναπροσεγγίζει “παλιά” εργαλεία, όπως το Thematic Apperception Test (TAT) και τα γενεογράμματα, μέσα από πειραματικούς τρόπους εμπνευσμένους από τη λογοτεχνία, την ποίηση και τη μουσική. Σε αυτή την προοπτική, η τεχνική - αν και σημαντική - παραμένει δευτερεύουσα σε σχέση με το μοναδικό “κάλεσμα”, ή ακόμη και το “παραλήρημα” του ατόμου, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη δημιουργίας.

Η συζήτηση επεκτείνεται στη σύγχρονη φιλοσοφία και φυσική, αμφισβητώντας παραδοσιακές οντολογικές και λογικές αρχές. Στοχαστές όπως οι Manuel DeLanda και Graham Harman, αντλώντας από τον Edmund Husserl, διερευνούν τη “σκοτεινή” ή αποσυρόμενη διάσταση των αντικειμένων, υποστηρίζοντας ότι αυτά δεν είναι ποτέ πλήρως προσπελάσιμα ούτε στατικά.

Από αυτή τη σκοπιά προκύπτει μια κριτική στην αρχή της μη αντίφασης (ότι το Α δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα Α και μη - Α). Αντίθετα, ο Barbetta υποστηρίζει ότι η ζωή και η πραγματικότητα είναι εγγενώς αντιφατικές: διαμορφώνονται από πολλαπλές οπτικές και βρίσκονται σε συνεχή μεταβολή, πέρα από απλές δυαδικές αντιθέσεις.

Διακρίνει μεταξύ “ακτινωτών” (παρανοϊκών) και “τμηματικών” παραληρημάτων. Τα ακτινωτά παραληρήματα χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό ορθολογισμού και συνδέονται με μια εμμονική ανάγκη για έλεγχο. Αυτό συνδέεται με την ιδέα του Guattari ότι η επανάληψη των συμπτωμάτων σχετίζεται συχνά με εξωτερικές δομές εξουσίας και όχι με εσωτερικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.

Κατά συνέπεια, ο Barbetta τονίζει ότι η ψυχολογία οφείλει να στραφεί προς τον κοινωνικό κόσμο και τις σχέσεις εξουσίας, αντί να περιορίζεται στις ενδοψυχικές δομές. Η υποκειμενική έκφραση νοείται έτσι ως απόκριση σε γεγονότα, δυνάμεις και πιέσεις που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον.

Στο τελευταίο μέρος της συζήτησης, ο Barbetta ασκεί κριτική στη διάχυτη “υγιεινοποίηση” ή “αποστείρωση” της σύγχρονης κοινωνίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα παιδιά. Εκφράζει ανησυχία για τον πολλαπλασιασμό διαγνώσεων όπως η ΔΕΠΥ και η Δυσλεξία, υποστηρίζοντας ότι οι ψυχολόγοι κινδυνεύουν να βλάψουν τα παιδιά παθολογικοποιώντας φυσιολογικές αναπτυξιακές διαφοροποιήσεις. Τα εκπαιδευτικά και κοινωνικά συστήματα, επισημαίνει, φαίνεται να οργανώνονται ολοένα και περισσότερο γύρω από μια εμμονική - σχεδόν καπιταλιστική - επιδίωξη ελέγχου και κανονικοποίησης.

Αυτή η εμμονική ανάγκη για έλεγχο, καταλήγει, συνιστά μια παγίδα - από την οποία η συστημική σχεσιακή θεραπεία, καθώς και μια κριτική στάση απέναντι στη διάγνωση, μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να απεμπλακούν.