Published: Μάρτιος 2025

Λέξεις κλειδιά:
Jaakko Seikkula, Εργαστήριο Εφηρμοσμένης Ψυχολογίας, ΑΠΘ., Ενσώματες όψεις της διεργασίας της ψυχοθεραπείας, Ανοιχτός Διάλογος, Mikhail Bakhtin, Διαλογική Πρακτική, Πολυφωνικοί Διάλογοι, Δίκτυο, Οικογένεια, Πλαίσιο, Συναισθηματική Εμπειρία, Φωνές, Παρούσα Στιγμή, Σχεσιακός Νους, Πολυφωνικός Εαυτός, Αίσθημα, Σώμα, Ενσώματη έκφραση, Ψυχωτική Κρίση, Ψυχωτική Συμπεριφορά, Τρόποι και Πόροι Επιβίωσης, Αναστοχαστικότητα.

Jaakko Seikkula

PhD., αρχικό στέλεχος του Institute for Dialogic Practice και Ομότιμος καθηγητής Ψυχοθεραπείας στο Παν/μιο Jyvaskyla, Φινλανδίας.

Περίληψη

Ερασιτεχνική μαγνητοσκόπηση της ομιλίας του Jaakko Seikkula: “Ο Ανοιχτός Διάλογος είναι μια ενσώματη πρακτική”, στην εκδήλωση «Ενσώματες όψεις της διεργασίας της ψυχοθεραπείας», που οργάνωσε το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας, Α.Π.Θ., (Διευθύντρια: Καθ.Ευρυνόμη Αυδή), τον Απρίλιο του 2024./p>

Στην ομιλία του αυτή ο Jaakko Seikkula κάνει μια αναδρομή στον Ανοιχτό Διάλογο, στις κύριες ιδέες που επηρέασαν την πορεία του, Ψυχανάλυση, Συστημική Σκέψη, Κοινωνικός Κονστρουξιονισμός και στροφή στη γλώσσα, Αφηγήσεις για να φτάσει στο σήμερα που εστιάζει στα συναισθήματα και το μοίρασμά τους, στη συναισθηματική και ενσώματη εμπειρία που συμβαίνει στις ανοιχτές, συνεργατικές, πολυφωνικές συναντήσεις δικτύου.

Μετάφραση εξ ακοής, υποτιτλισμός, επιμέλεια βίντεο: Φανή Τριανταφύλλου.

Ως περίληψη, παρουσιάζουμε το περιεχόμενο τριών διαφανειών που συνόδεψαν την ομιλία του Jaakko.

Α) Οι βασικές ιδέες της Διαλογικής Πρακτικής όπως περιγράφονται στο νέο βιβλίο του Jaakko Seikkula: Διαλογικές θεραπείες - γιατί;

1) Η διαλογική πρακτική δημιουργεί μια νέα άποψη του ανθρώπου, κατά την οποία η καλύτερη φροντίδα της ψυχικής υγείας είναι η αποδοχή των συναισθηματικών εμπειριών των ανθρώπων αντί η στόχευση στην εξάλειψη των ψυχικών συμπτωμάτων ή στην αλλαγή της οικογένειας.

2) Η διαλογική πρακτική υιοθετεί και χρησιμοποιεί την πιο πρόσφατη διϋποκειμενική γνώση ότι ένα άτομο συμμετέχει ενεργά στην ενσώματη ρυθμική αλληλεπίδραση από τη γέννησή του.

Η πραγματικότητα προκύπτει πάντα σε μια σχέση.

Η αντιμετώπιση σοβαρών κρίσεων ψυχικής υγείας λαμβάνει υπόψη το άτομο ως πλήρως ενσώματο συμμετέχον σε ένα συνεχώς συνεχιζόμενο ρεύμα αλληλεπίδρασης και διαλόγου.

Το μωρό είναι ενεργός συγγραφέας της δικής του ανάπτυξης.

Με τον ίδιο τρόπο, κάθε άτομο που χρειάζεται βοήθεια είναι ενεργός συγγραφέας της βοήθειάς του.

3) Οι ανοιχτοί διάλογοι έχουν αναπτυχθεί ως μια μορφή οικογενειακής θεραπευτικής εργασίας, αλλά ο στόχος δεν είναι πλέον η παρέμβαση για την αλλαγή του οικογενειακού συστήματος αλλά η δημιουργία μιας κοινής εμπειρίας στην οποία δημιουργείται μια νέα γλώσσα για την αντιμετώπιση των πιο δύσκολων εμπειριών.

Οι οικογένειες δεν είναι αντικείμενα φροντίδας αλλά ανεκτίμητοι συνεργάτες για τους επαγγελματίες.

4) Η διαλογική πρακτική αξιοποιεί τη γνώση ότι ο ανθρώπινος νους κατασκευάζεται ως μια σωματική διαδικασία που επιτρέπει στον άνθρωπο να θεωρείται ως σύνολο και έτσι υπερβαίνει τη δυϊστική αντίληψη του ανθρώπου.

Ο Σχεσιακός Νους.

Η πραγματικότητα εξαρτάται απ’ το πλαίσιο που προκύπτει σε κάθε κατάσταση.

Μια ολιστική σωματική κατανόηση καθιστά δυνατή την ψυχοθεραπεία πολύ ευρύτερα από πριν, επειδή δεν απαιτείται ειδική εσωτερική γλωσσική ενόραση ως προϋπόθεση και το μοίρασμα των συναισθημάτων είναι ήδη θεραπευτικό.

5) Η διαλογική πρακτική καθιστά δυνατή την κατανόηση της ψυχωτικής συμπεριφοράς ως απαραίτητης ανθρώπινης απάντησης στο ακραίο στρες. Η ψύχωση δεν είναι ψυχοπαθολογική κατάσταση ή ασθένεια, αλλά ένα άτομο έχει πολλούς δικούς του πόρους για να αντιμετωπίσει μια κρίση. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατό να μειωθεί δραστικά η χρήση νευροληπτικών φαρμάκων και να προληφθούν οι βλαβερές παρενέργειες των φαρμάκων.

6) Ο διάλογος βελτιώνει την αναστοχαστικότητα.

Ο προσανατολισμός του διαλόγου έχει δημιουργήσει τρόπους προσδιορισμού της ποιότητας του διαλόγου (μέθοδος DIHC). Μπορούν να διερευνηθούν οι θεραπευτικοί διάλογοι και οι καλύτεροι δυνατοί τρόποι για να βοηθήσετε τον άλλον και έτσι να αναπτύξετε μια συνομιλία που υποστηρίζει τις σκέψεις των ίδιων των πελατών.

7) Οι ανοιχτοί διάλογοι βασίζονται σε συστηματική επιστημονική έρευνα στην καθημερινή κλινική πράξη σε φυσιολατρικά ερευνητικά περιβάλλοντα. Το καθήκον της επιστημονικής έρευνας είναι να αναπτύξει μια πρακτική που βοηθά τους ανθρώπους σε ευρεία κλίμακα, διερευνώντας τόσο τα αποτελέσματα της θεραπείας όσο και τις διαδικασίες διαλόγου. Δεν είμαι εξοικειωμένος με κανένα μοντέλο ψυχιατρικής θεραπείας που έχει ερευνηθεί τόσο εκτενώς επιστημονικά.

B) Το νόημα είναι ενσώματο και σχεσιακό – κινείται ως η πρώτη γλώσσα.

Με την πιο θεμελιώδη έννοια, το ένα σώμα κατανοεί το άλλο σώμα στο βαθμό που όχι μόνο μοιάζει με αυτό το σώμα, αλλά κινείται και χειρονομεί ή έχει τη δυνατότητα να κινείται και να χειρονομεί με τρόπους παρόμοιους με τους τρόπους (…) με τους οποίους, το σώμα κινείται και χειρονομεί, έχει αντιληπτική εμπειρία παρόμοια με αυτό το σώμα, αντιληπτική εμπειρία που συνδυάζει σταθερά ορισμένες απτικές-κινητικές/συναισθηματικές συναισθήσεις. Το νόημα είναι έτσι με τον πιο θεμελιώδη τρόπο, δυναμικά κατασκευασμένο: αρθρώνεται κατά μήκος των γραμμών του κινούμενου σώματος.

(Maxine Sheet-Johnstone, 2009, σελ. 355).

Γ) Πολυφωνικός Εαυτός

«Οι φωνές είναι η ομιλούσα προσωπικότητα, η ομιλούσα συνείδηση». (Bakhtin, 1984· Wertsch, 1990).

«Οι φωνές είναι ίχνη και ενεργοποιούνται από νέα γεγονότα που είναι παρόμοια ή σχετίζονται με το αρχικό συμβάν» (Stiles et al., 2004).

«Όταν ο νους σκέφτεται, απλώς μιλά στον εαυτό του, κάνει ερωτήσεις και απαντά σε αυτές, και λέει ναι ή όχι» (Πλάτων, Θεαίτητος, 189e-190a).