Published: Μάρτιος 2026

Λέξεις κλειδιά:
Υπολογιστική διεργασία (πέρα από τον υπολογισμό), Αλγόριθμος / αλγοριθμική σκέψη, Αναγωγισμός vs πολυπλοκότητα, Ρητή vs σιωπηρή γνώση, Ενσώματη νόηση (embodied cognition), Πλαισιακότητα / πλαισιακή εξάρτηση, Τεχνητή νοημοσύνη (κριτική του λειτουργισμού), Συστημική σκέψη, Αυτο-οργάνωση, Ομοιόσταση, Γνωσιακές διεργασίες, Πληροφορία και αφαίρεση, Ντετερμινιστικό χάος, Μοντέλο vs πραγματικότητα, Επικοινωνία ως διαδικασία (όχι απλή μετάδοση), Μοντέλο Shannon – Weaver (κριτική), Πλαίσιο και ερμηνεία, Αναδρομικότητα στην επικοινωνία, Κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας, Επικοινωνία και κοινότητα, Θεωρία συστημάτων (Luhmann), Συντονισμός – συνοχή – μυστήριο (Pearce), Πειθαρχίες επικοινωνίας (Petri), Παραγωγή νοήματος, Επιστημολογία της πολυπλοκότητας, Σχέση ανθρώπου – μηχανής.

Umberta Telfener

Umberta Telfener: Εκπαιδεύτρια της Προσέγγισης του Μιλάνου, νυν Πρόεδρος της EFTA, πρώην επίκουρη καθηγήτρια στη μεταπτυχιακή Σχολή Ψυχολογίας Υγείας του Πανεπιστημίου Roma La Sapienza.

Κάνει εποπτεία σε ιδρύματα και σε έργο στην Κοινότητα και εργάζεται ιδιωτικά από το 1980.

utelfener@gmail.com

Luca Casadio

Ο Luca Casadio, ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής, εργάστηκε ως διευθύνων ψυχολόγος για το USL. Διδάσκει σε διάφορα μεταπτυχιακά σχολεία και έχει δημοσιεύσει μερικά βιβλία και πολλά άρθρα. Συμπεριλαμβάνονται: "Sistemica: φωνές και μονοπάτια στην πολυπλοκότητα", με την Umberta Telfener και την επίβλεψη του Heinz von Foerster, Bollati Boringhieri, 2003, "Between Bateson and Bion, at the roots of relational thinking", εκδόσεις Antigone, 2010. Σχετικά με τη σχέση μεταξύ τέχνης και ψυχολογίας έχει δημοσιεύσει: "Οι εικόνες του νου: για μια ψυχανάλυση του κινηματογράφου, της τέχνης και της λογοτεχνίας" Franco Angeli, 2004 και "Η τέχνη της ψυχοθεραπείας και της ψυχολογίας της τέχνης", Mimesis, 2015.

Περίληψη

Σύντομη Εισαγωγική Περίληψη

Το κείμενο διερευνά την υπολογιστική διεργασία (computation) και την επικοινωνία ως θεμελιώδεις διαδικασίες της συστημικής σκέψης, υπερβαίνοντας τις συμβατικές, τεχνικές τους σημασίες. Η υπολογιστική διεργασία δεν περιορίζεται στον αλγοριθμικό υπολογισμό, αλλά νοείται ως μια ευρύτερη δραστηριότητα οργάνωσης, μετασχηματισμού και μοντελοποίησης της πραγματικότητας, άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη τάση για απλοποίηση και τυποποίηση της γνώσης. Ωστόσο, αναδεικνύονται τα όρια των καθαρά υπολογιστικών (αλγοριθμικών) προσεγγίσεων, ιδιαίτερα όταν αυτές έρχονται αντιμέτωπες με την πολυπλοκότητα, την ενσώματη φύση και το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν τα ζωντανά συστήματα και η ανθρώπινη νόηση.

Το κείμενο αντιπαραβάλλει τη ρητή, ορθολογική και αλγοριθμική γνώση με τη σιωπηρή, ενσώματη και βιωματική γνώση, υποστηρίζοντας ότι ένα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης νοημοσύνης - όπως και της ίδιας της ζωής - λειτουργεί μέσω πλαισιακά εξαρτώμενων, μη πλήρως υπολογίσιμων διαδικασιών. Η κριτική αυτή επεκτείνεται και στην τεχνητή νοημοσύνη, επισημαίνοντας την ανεπάρκεια των αποσωματωμένων, καθαρά συμβολικών μοντέλων του νου.

Παράλληλα, η επικοινωνία επαναπροσδιορίζεται: από απλή μετάδοση πληροφορίας μετατρέπεται σε μια σχεσιακή, πλαισιακή και αναδρομική διαδικασία που συγκροτεί την κοινωνική πραγματικότητα και την κοινότητα. Διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις (όπως των Shannon, Petri, Pearce, Luhmann) αναδεικνύουν την επικοινωνία ως δυναμική, ερμηνευτική και αυτοαναφορική διεργασία, όπου το νόημα αναδύεται μέσα από την αλληλεπίδραση και δεν απλώς μεταφέρεται.

Συνολικά, το κείμενο τοποθετεί τόσο την υπολογιστική διεργασία όσο και την επικοινωνία μέσα σε μια επιστημολογική μετατόπιση: από τον αναγωγισμό και τον έλεγχο προς την πολυπλοκότητα, την ενσώματη εμπειρία, το πλαίσιο και τη συν-κατασκευή της πραγματικότητας.

Τα Λήμματα του SISTEMICA

ΤΕΥΧΟΣ 33

Απαγωγή, Δομική Σύζευξη, Προσαρμογή

ΤΕΥΧΟΣ 34

Art, Expectation, Autonomy

ΤΕΥΧΟΣ 35

Μια Σύντομη Περιγραφή των Ιδεών του Bateson - (σε συνεργασία με τον Giovanni Madonna)

Συνεχίζοντας την Εισαγωγή της SISTEMICA – Η εξέλιξη των ιδεών...

ΤΕΥΧΟΣ 36

Αυτο-Οργάνωση, Αυτοποίηση/Αλλοποίηση, Αυτοαναφορά, Ιδιοτιμή, Βιόσφαιρα/Οικόσφαιρα/Νοόσφαιρα

ΤΕΥΧΟΣ 37

Το Παράδειγμα της Πολυπλοκότητας (1ο μέρος)

ΤΕΥΧΟΣ 38

Το Παράδειγμα της Πολυπλοκότητας (2ο μέρος), Χάος του SISTEMICA

ΤΕΥΧΟΣ 39

Κονστρουκτιβισμός

ΤΕΥΧΟΣ 40

Παρατηρητής/Υποκείμενο, Εγώ/Εμείς, Εαυτός/Εαυτοί

ΤΕΥΧΟΣ 41

Data/Capta, Απόφαση/Επιλογή, Λογική/Ορθολογισμός, Αποδόμηση/Αποδομισμός, Πυκνή Περιγραφή, Περιγραφή/Εξήγηση

ΤΕΥΧΟΣ 42

Αφήγηση, Ιστορία, Μεταφορά/Αναλογία

ΤΕΥΧΟΣ 43

Καταστροφές, Θεωρία των Καταστροφών, Αιτία/Αποτέλεσμα, Αιτιότητα/Κυκλικότητα, Κυκλικές Ερωτήσεις, Ουροβόρος, Κυβερνητικός Εγκέφαλος, Εγκέφαλος/Νους

ΤΕΥΧΟΣ 46

Αλλαγή/Ομοιόσταση, Βαθμονόμηση, Τυχαιότητα/Αναγκαιότητα

ΤΕΥΧΟΣ 47

Έλεγχος, Παράξενο Ανακλαστικό Κύκλωμα

ΤΕΥΧΟΣ 48

Συνοχή, Συμπληρωματικότητα των Ρόλων, Κατανόηση