Published: Οκτώβριος 2025
Λέξεις κλειδιά:
Συνοχή Πολυπλοκότητα Κατανόηση Συστημική σκέψη Αυτοοργάνωση Κυκλικότητα Ερμηνευτικός κύκλος Ενσυναίσθηση Αυτοαναφορικότητα Μορφογένεση Von Foerster Maturana Varela Morin Bion.
Umberta Telfener
Umberta Telfener: Εκπαιδεύτρια της Προσέγγισης του Μιλάνου, νυν Πρόεδρος της EFTA, πρώην επίκουρη καθηγήτρια στη μεταπτυχιακή Σχολή Ψυχολογίας Υγείας του Πανεπιστημίου Roma La Sapienza.
Κάνει εποπτεία σε ιδρύματα και σε έργο στην Κοινότητα και εργάζεται ιδιωτικά από το 1980.
utelfener@gmail.com
Luca Casadio
Ο Luca Casadio, ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής, εργάστηκε ως διευθύνων ψυχολόγος για το USL. Διδάσκει σε διάφορα μεταπτυχιακά σχολεία και έχει δημοσιεύσει μερικά βιβλία και πολλά άρθρα. Συμπεριλαμβάνονται: "Sistemica: φωνές και μονοπάτια στην πολυπλοκότητα", με την Umberta Telfener και την επίβλεψη του Heinz von Foerster, Bollati Boringhieri, 2003, "Between Bateson and Bion, at the roots of relational thinking", εκδόσεις Antigone, 2010. Σχετικά με τη σχέση μεταξύ τέχνης και ψυχολογίας έχει δημοσιεύσει: "Οι εικόνες του νου: για μια ψυχανάλυση του κινηματογράφου, της τέχνης και της λογοτεχνίας" Franco Angeli, 2004 και "Η τέχνη της ψυχοθεραπείας και της ψυχολογίας της τέχνης", Mimesis, 2015.
Περίληψη
Τρία, από τα πιο μεστά και πυκνά λήμματα αυτού του μοναδικού βιβλίου, την ομορφιά και τη σπουδαιότητα του οποίου ανακαλύπτουμε σε κάθε τεύχος. Μαζί, οι τρεις αυτές έννοιες συνθέτουν ένα συνεκτικό πλαίσιο που επαναπροσδιορίζει την έννοια της επιστημονικής γνώσης ως σχεσιακής, αναστοχαστικής και διαλογικής διεργασίας.
Απ την άλλη, μας δυσκόλεψε η ΣΥΝΟΧΗ, η ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΤΗΤΑ και η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ! (Στη μετάφραση στην επιμέλεια, και στην κατανόηση!).
Ίσως οι αναγνώστριες κι οι αναγνώστες του Μεταλόγου να προσφέρουν τις δικές τους εντυπώσεις, σκέψεις και προτάσεις συμβάλλοντας στην ολοκλήρωση του βιβλίου και της ηλεκτρονικής “αναδημοσίευσής” του.
ΣΥΝΟΧΗ (COHERENCE / COERENZA)
Από τον Giuseppe Varchetta
Η έννοια της συνοχής λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα:
- στο φυσικό, ως η σταθερότητα και η οργάνωση των στοιχείων ενός συστήματος,
- στο ψυχολογικό, ως συνέπεια ανάμεσα στις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πράξεις,
- και στο κοινωνικό, ως η ικανότητα ομάδων ή κοινοτήτων να συνυπάρχουν χωρίς να διαλύονται οι διαφορές τους.
Στη συστημική σκέψη, η συνοχή δεν σημαίνει ομοιομορφία ή στασιμότητα, αλλά δυναμική ισορροπία.
Αντίθετα με την τάση να βλέπουμε τη σταθερότητα ως αξία, εδώ η συνοχή προκύπτει από σχέσεις έντασης και διαφορών που συντηρούν το σύνολο.
Η συνοχή ενός συστήματος εξαρτάται από την ικανότητά του να ενσωματώνει τις αντιθέσεις και να οργανώνει τις ασυνέχειες.
Η συνοχή δεν είναι σταθερή κατάσταση, αλλά σχέση σε διαρκή μετασχηματισμό. Είναι η ικανότητα να παραμένεις ανοιχτός στη διαφορά χωρίς να χάνεις τη μορφή σου· η τέχνη του να ανήκεις σε ένα σύνολο χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.
ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΤΗΤΑ (COMPLESSITÀ / COMPLEXITY)
Από τον Giuseppe Varchetta
Η ίδια η ετυμολογία της δείχνει ότι η πολυπλοκότητα δεν σημαίνει απλώς δυσκολία, αλλά διασύνδεση, αλληλοεμπλοκή, και ταυτόχρονα αυτονομία.
Η πολυπλοκότητα δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά μια πρόκληση κατανόησης (Morin).
Στον κοινό λόγο, συχνά συγχέεται με την περιπλοκότητα (complicazione), που δηλώνει σύγχυση ή δυσκολία. Όμως, ενώ το περίπλοκο αναφέρεται σε κάτι δύσκολο να αναλυθεί, το πολύπλοκο δηλώνει ένα σύστημα οργανωμένων σχέσεων, όπου κάθε μέρος συνδέεται με τα άλλα και με το σύνολο. Η πολυπλοκότητα χαρακτηρίζεται από αλληλεξάρτηση και αυτονομία. Η γνώση, αντί να εξηγεί πλήρως, πρέπει να μάθει να συμβιώνει με το μη-πλήρες, να εργάζεται με αβεβαιότητες, αντιφάσεις και ασυνέχειες.
Η πολυπλοκότητα είναι τρόπος σκέψης και τρόπος ύπαρξης: να αναγνωρίζεις τα όρια της γνώσης, να αποδέχεσαι την ασάφεια, και να παραμένεις ανοιχτός στις μεταμορφώσεις του νοήματος. Η σκέψη της πολυπλοκότητας είναι διαλογική — δέχεται την ύπαρξη του αντιφατικού και του πολλαπλού χωρίς να επιδιώκει τη συγχώνευσή τους.
ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ (UNDERSTANDING, VERSTEHEN)
Των Giuseppe Varchetta, Heinz von Foerster
Ήδη από την ετυμολογία φαίνεται ότι η έννοια της κατανόησης ανήκει σε ένα ανώτερο επίπεδο, είναι μια γνωστική λειτουργία δεύτερης τάξης σε σχέση με άλλες νοητικές διεργασίες του ανθρώπου.
Η κατανόηση είναι πάντοτε σχέση: ανάμεσα σε αυτόν που κατανοεί και στο αντικείμενο της κατανόησης, είτε πρόκειται για γνώση, τέχνη, γεγονότα ή πρόσωπα.
Το αποτέλεσμα είναι μια διείσδυση στην πραγματικότητα, μια συγχώνευση με αυτήν, πέρα από κάθε μετρήσιμο κριτήριο.
Δεν βλέπουμε επειδή υπάρχει φως· βλέπουμε επειδή κατανοούμε αυτό που βλέπουμε.
Τα Λήμματα του SISTEMICA
ΤΕΥΧΟΣ 33
Απαγωγή, Δομική Σύζευξη, Προσαρμογή
ΤΕΥΧΟΣ 34
Art, Expectation, Autonomy
ΤΕΥΧΟΣ 35
Μια Σύντομη Περιγραφή των Ιδεών του Bateson - (σε συνεργασία με τον Giovanni Madonna)
Συνεχίζοντας την Εισαγωγή της SISTEMICA – Η εξέλιξη των ιδεών...
ΤΕΥΧΟΣ 36
Αυτο-Οργάνωση, Αυτοποίηση/Αλλοποίηση, Αυτοαναφορά, Ιδιοτιμή, Βιόσφαιρα/Οικόσφαιρα/Νοόσφαιρα
ΤΕΥΧΟΣ 37
Το Παράδειγμα της Πολυπλοκότητας (1ο μέρος)
ΤΕΥΧΟΣ 38
Το Παράδειγμα της Πολυπλοκότητας (2ο μέρος), Χάος του SISTEMICA
ΤΕΥΧΟΣ 39
Κονστρουκτιβισμός
ΤΕΥΧΟΣ 40
Παρατηρητής/Υποκείμενο, Εγώ/Εμείς, Εαυτός/Εαυτοί
ΤΕΥΧΟΣ 41
Data/Capta, Απόφαση/Επιλογή, Λογική/Ορθολογισμός, Αποδόμηση/Αποδομισμός, Πυκνή Περιγραφή, Περιγραφή/Εξήγηση
ΤΕΥΧΟΣ 42
Αφήγηση, Ιστορία, Μεταφορά/Αναλογία
ΤΕΥΧΟΣ 43
Καταστροφές, Θεωρία των Καταστροφών, Αιτία/Αποτέλεσμα, Αιτιότητα/Κυκλικότητα, Κυκλικές Ερωτήσεις, Ουροβόρος, Κυβερνητικός Εγκέφαλος, Εγκέφαλος/Νους
ΤΕΥΧΟΣ 46
Αλλαγή/Ομοιόσταση, Βαθμονόμηση, Τυχαιότητα/Αναγκαιότητα
ΤΕΥΧΟΣ 47
Έλεγχος, Παράξενο Ανακλαστικό Κύκλωμα
