Published: Οκτώβριος 2025

Λέξεις κλειδιά:
Ψυχή· Αίσθηση· Χρόνος· Καλλιτεχνική δημιουργία· Αισθητική· Υπαρξιακή εμπειρία· Διεπιστημονικότητα· Γλώσσα και τέχνη· Θεατρικός χρόνος· Φαινομενολογία της αντίληψης· Πολυφωνικός διάλογος, Ψυχοθεραπεία, Φιλοσοφία, Deleuze, Vermeer, Spinoza, Foucault.

Βασίλης Παπαβασιλείου (1949–2025)

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1949 και μεγάλωσε στις Σέρρες. Αν και αρχικά φοίτησε στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σύντομα εγκατέλειψε τις σπουδές του για να αφοσιωθεί στο θέατρο. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης «Κάρολος Κουν», όπου και διαμορφώθηκε καλλιτεχνικά υπό την καθοδήγηση του ίδιου του Κάρολου Κουν. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 υπήρξε μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού θεάτρου — ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας και μεταφραστής — συνδυάζοντας βαθιά σκηνική πράξη με πνευματική αναζήτηση και στοχασμό.

Σκηνοθέτησε και ερμήνευσε έργα του αρχαίου και του σύγχρονου ρεπερτορίου (Σοφοκλή, Σαίξπηρ, Μολιέρο, Μπρεχτ, Αναγνωστάκη κ.ά.), υπηρετώντας πάντα το θέατρο ως χώρο σκέψης και πολιτιστικής συνείδησης. Παράλληλα, μετέφρασε και διασκεύασε πλήθος κλασικών και νεότερων έργων, αφήνοντας το αποτύπωμά του και στη θεατρική γλώσσα. Συνεργάστηκε με σημαντικά θέατρα και σκηνές, ενώ η παρουσία του υπήρξε καθοριστική τόσο στην ανανέωση της ερμηνευτικής προσέγγισης όσο και στην πνευματική θεώρηση του θεάτρου στην Ελλάδα.

Για τη συνολική του προσφορά τιμήθηκε με τον τίτλο του «Ιππότη των Γραμμάτων και Τεχνών» από τη Γαλλική Δημοκρατία και με πολλές ακόμη διακρίσεις. Ο Βασίλης Παπαβασιλείου έφυγε από τη ζωή στις 6 Ιουνίου 2025, σε ηλικία 76 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα σπάνιο αποτύπωμα ήθους, σκέψης και δημιουργίας.

Δημήτρης Δημητριάδης

Ο Δημήτρης Δημητριάδης (γεν. 1944, Θεσσαλονίκη) είναι από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς και μεταφραστές. Σπούδασε θέατρο και κινηματογράφο στις Βρυξέλλες, όπου έζησε για αρκετά χρόνια. Το έργο του εκτείνεται από τη δραματουργία και την πεζογραφία έως το δοκίμιο και την ποίηση, διερευνώντας θέματα ταυτότητας, επιθυμίας, εξουσίας και γλώσσας.

Το πρώτο του θεατρικό έργο, Πεθαίνω σαν χώρα (1978), θεωρείται ορόσημο της νεοελληνικής δραματουργίας και έχει μεταφραστεί και παρουσιαστεί διεθνώς. Άλλα σημαντικά έργα του είναι τα Η αρχή της ζωής, Διαδικασία της φθοράς, Η ανθρωπωδία, Καθαρτήριο, Insenso, Λήθη και Ο Νεκρός Σημαιοφόρος. Έχει επίσης μεταφράσει έργα σημαντικών συγγραφέων, όπως ο Ζαν Ζενέ, ο Σάμιουελ Μπέκετ, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ και ο Μαριβώ.

Το έργο του χαρακτηρίζεται από στοχαστικό βάθος, έντονο γλωσσικό ρυθμό και φιλοσοφική προσέγγιση του ανθρώπινου σώματος και της ύπαρξης. Έχει συνεργαστεί με σημαντικούς Έλληνες και ξένους σκηνοθέτες, ενώ τα κείμενά του έχουν παρουσιαστεί σε διεθνή φεστιβάλ θεάτρου και πανεπιστημιακά συνέδρια.

Βαγγέλης Δημητρέας

Ο Βαγγέλης Δημητρέας (γεν. 1948, Αθήνα) είναι διακεκριμένος Έλληνας ζωγράφος και εικαστικός καλλιτέχνης. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1967–1972) με καθηγητές τον Νίκο Νικολάου και τον Γιάννη Μόραλη, και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι (École nationale supérieure des Beaux-Arts). Από τη δεκαετία του 1970 αναπτύσσει ένα έργο με έντονο κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο, που συνδυάζει στοιχεία ρεαλισμού, ποπ αρτ και εννοιολογικής τέχνης.

Έχει παρουσιάσει πολυάριθμες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μεταξύ άλλων στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στη Μπιενάλε της Βενετίας (1976), στη Μπιενάλε Αλεξάνδρειας, καθώς και σε σημαντικές γκαλερί και ιδρύματα. Το έργο του περιλαμβάνει ζωγραφική, εγκαταστάσεις και πολιτικοκοινωνικές παρεμβάσεις που διερευνούν τη συλλογική μνήμη, την εξουσία και την ανθρώπινη ταυτότητα.

Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Περίληψη

Το κείμενο αποτελεί απομαγνητοφωνημένη συζήτηση των Δημήτρη Δημητριάδη, Βαγγέλη Δημητρέα και Βασίλη Παπαβασιλείου, με άξονα τις έννοιες Ψυχή, Αίσθηση και Χρόνος. Οι τρεις δημιουργοί, προερχόμενοι από διαφορετικά πεδία της τέχνης λογοτεχνία, ζωγραφική και θέατρο— προσεγγίζουν τις έννοιες αυτές όχι ως αφηρημένες φιλοσοφικές κατηγορίες, αλλά ως εμπειρίες της δημιουργίας και της ύπαρξης. Ο Δημητριάδης εστιάζει στη γλωσσική και υπαρξιακή διάσταση της ψυχής ως άπειρης κίνησης· ο Δημητρέας στην αισθητηριακή και υλική της έκφανση μέσα από το έργο τέχνης· και ο Παπαβασιλείου στον θεατρικό χρόνο ως πεδίο συνάντησης ψυχής και σώματος. Η συνομιλία αναδεικνύει μια πολυφωνική θεώρηση του ανθρώπινου βιώματος, όπου το αισθητό και το νοητό, το ατομικό και το συλλογικό, συνυφαίνονται σε μια ενιαία εμπειρία ύπαρξης.

Σχόλιο Σ.Ε. Μεταλόγου:

Και τότε και τώρα αυτή η εξαιρετική ομιλία – διάλογος των τριών αυτων στοχαστών, μας εμπνέει. Ο μεστός λόγος τους γεννά πολλούς συνειρμούς και αναφορές.

Με την ελπίδα ότι και οι αναγνώστριες κι οι αναγνώστες θα εμπνευστούν από αυτόν τον διάλογο, η Συντακτική ομάδα, αυτή τη χρονική στιγμή, μπορεί να προσθέσει μερικές μόνο (υπό)σημειώσεις που ανοίγουν κάποια μεγάλα θέματα προς συζήτηση. Η επιθυμία και η πρόθεσή μας είναι να αναπτυχθεί τελικά - και με τη συμβολή όλων των ενδιαφερομένων - ένας πιο ολοκληρωμένος σχολιασμός, που να τολμά να συνοδεύει το παραπάνω κείμενο.