Published: Οκτώβριος 2024

Λέξεις κλειδιά:

Pietro Barbetta, Διδασκαλία, Μάθηση, Διαδικασίες, Bildung, Bildungsroman, Συνεργατική Μάθηση, Διάλογος, Εμπειρία, Γενεαλογία, Foucault, Ψυχιατρική Διάγνωση, Κοινωνικές Στάσεις, Ψυχική Υγεία, Urgenza PychologicaΚοινωνική Θεραπεία, Συμμετοχή Κοινότητας, Δράση Κοινότητας, Κοινωνική Ευθύνη, Θεραπεία

Pietro Barbetta

Τέως διευθυντής του Κέντρου Οικογενειακής Θεραπείας του Μιλάνου, σημερινός διευθυντής της Διεθνούς Σχολής Συστημικής Θεραπείας σε Διαπολιτισμικά Πλαίσια (ISST).

Έχει δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, το Locura y Creacion (2016, Gedisa), με την U. Telfener, Complessità e psicoterapia (2019, Raffaello Cortina), και με τις M. E. Cavagnis, I. B. Krause και U. Telfener, Ethical and Aesthetic Exploration of Systemic Practices (2022, Routledge),

pietro.barbetta@unibg.it

Περίληψη

Αυτή η διαδικτυακή συζήτηση μεταξύ του Pietro Barbetta και του Μεταλόγου (Φανή Τριανταφύλλου και Όλγα Αλεξιάδου) πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2024 και παρουσιάζεται σε αυτό το τεύχος του Μεταλόγου σε δύο βίντεο (I & II).

Για άλλη μια φορά ο Pietro Barbetta μάς κάνει την τιμή και μας προσφέρει ερεθίσματα και καλή τροφή για σκέψη. Για άλλη μια φορά μάς «εκπαιδεύει» και ανοίγει δρόμους προς τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, τη θεραπεία και την κοινωνία.

Κάθε λέξη του είναι μια παραπομπή. Οι προσθήκες πληροφοριών από τη Συντακτική Ομάδα του Μεταλόγου είναι μια ακόμη πρόσκληση προς εσάς να αναζητήσετε παραπάνω έννοιες και τρόπους και να διευρύνετε τη σκέψη σας.

Αν επισημαίναμε κάποια βασικά σημεία, θα σημειώναμε ότι:

• Η διδασκαλία και η μάθηση είναι αμοιβαίες διαδικασίες, που αλληλοενισχύονται.
• Η γερμανική έννοια του «Bildung» δίνει έμφαση στην προσωπική ανάπτυξη μέσω της εκπαίδευσης/μόρφωσης.
• Οι ιστορικές ρίζες της ψυχιατρικής ορολογίας αποκαλύπτουν βαθύτερα νοήματα.
• Η κοινωνική θεραπεία προάγει την κοινότητα και τις κοινές εμπειρίες στην ψυχική υγεία.
• Οι φιλοσοφικοί αγώνες σήμερα επικεντρώνονται σε συλλογικές εμπειρίες παρά σε ατομικές αλήθειες.

Το βίντεο I ξεκινά με τη φιλοσοφία και τη γερμανική έννοια του Bildung, που μεταφράζεται ως εκπαίδευση ή σχηματισμός/διατύπωση. Αυτός ο όρος είναι ουσιαστικός καθώς σχετίζεται με την προσωπική ανάπτυξη και το ταξίδι προς το να γίνει κανείς άνθρωπος μέσω της μάθησης. Ο Barbetta εστιάζει στο είδος της λογοτεχνίας Bildungsroman, που περιγράφει την εξέλιξη των χαρακτήρων μέσα από τις εμπειρίες τους. Αυτή η ιδέα του Bildung δεν αφορά μόνο την απόκτηση γνώσης αλλά και τη μεταμορφωτική διαδικασία μάθησης και διδασκαλίας, όπου τόσο ο δάσκαλος όσο και ο μαθητής αναπτύσσονται μαζί.

Οι εκπαιδευτές μπορούν να μεταδώσουν γνώσεις μόνο αποκτώντας γνώση και από τους εκπαιδευόμενούς τους. Η διδασκαλία είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τη μάθηση. Αυτή η αμοιβαία σχέση προάγει ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης όπου και τα δύο μέρη συμβάλλουν το ένα στην ανάπτυξη του άλλου, τονίζοντας τη σημασία του διαλόγου και των κοινών εμπειριών στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Ο Barbetta ενδιαφέρεται για τη γενεαλογία των όρων/λέξεων που χρησιμοποιούν οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι, για να κάνουν τις διαγνώσεις τους. Παρατηρεί ότι σχεδόν όλες αυτές οι λέξεις έχουν τις ρίζες τους στα ελληνικά και στα λατινικά. Τελευταία, γράφει ένα βιβλίο που διερευνά το λεξικό της διάγνωσης, με στόχο να αποκαλύψει την ιστορική και φιλοσοφική προέλευση αυτών των όρων. Χρησιμοποιώντας μια γενεαλογική μέθοδο παρόμοια με αυτή του Foucault, ο Barbetta επιδιώκει να αποκαλύψει τις υποκείμενες έννοιες και τις επιπτώσεις της ψυχιατρικής γλώσσας, η οποία συχνά αντανακλά τις στάσεις της κοινωνίας απέναντι στην ψυχική υγεία.

Ο Barbetta μάς μιλά για την πολύ ενδιαφέρουσα ομάδα «Urgenza Psychologica» στο Μιλάνο, στην οποία είναι ενεργό μέλος. Η κοινωνική θεραπεία που αναπτύσσεται σε αυτό το πλαίσιο συνίσταται κυρίως στη συζήτηση και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των πολιτών που σχετίζονται με θέματα υγείας και ψυχικής υγείας. Στόχος είναι η ενίσχυση της κοινότητας και η ενθάρρυνση των πολιτών να αναλάβουν ενεργό δράση σε κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα. Οι «θεραπευτές/τριες» και οι «ασθενείς» συζητούν ανοιχτά τις εμπειρίες τους και αποφασίζουν από κοινού για την κοινοτική δράση. Μια επικρατούσα πεποίθηση είναι ότι η θεραπεία πρέπει να είναι ζήτημα ατομικής, οικογενειακής, κοινοτικής δέσμευσης και κοινωνικής ευθύνης.

Το βίντεο ολοκληρώνεται με φιλοσοφικούς προβληματισμούς. Ο Barbetta πιστεύει ότι η σύγχρονη φιλοσοφία πρέπει να καταπιαστεί με την έννοια του συλλογικού υποκειμένου, απομακρυνόμενη από την ιδέα του ατόμου ως πρωταρχικής εστίασης. Αυτή η στροφή τονίζει τη διασύνδεση των ανθρώπινων εμπειριών και τη σημασία της κατανόησης της αλήθειας ως μια δυναμική και συλλογική διαδικασία και όχι ως μια σταθερή οντότητα.

Ο Καθηγητής Barbetta μάς καλεί να επανεξετάσουμε τις απόψεις μας για την ταυτότητα, την κοινότητα, την κοινωνία και τον ρόλο της θεραπείας σε αυτές.